Voorbij het Wederwoud - Valentijn Ringelberg

Gepubliceerd op 15 februari 2022 om 14:00

Een flinke teleurstelling


Serie De raad van Vha'Rymn #1
Uitgeverij Hamley Books, latere delen uitgegeven in eigen beheer
Verschijningsdatum september 2020
Disability Ongespecificeerde, ongeneeselijke lichamelijke ziekte

Zonder verwachtingen begon ik aan dit boek. Ik wist dat er een chronisch ziek personage in zat en dat het een fantasy verhaal was. Verder niets. Helaas was dit verhaal een flinke teleurstelling... Het had zo goed kunnen zijn, maar er werden veel schadelijke opvattingen over chronisch ziekzijn benadrukt. De recensies zijn over het algemeen erg positief en Valentijn Ringelberg wordt geprezen voor zijn schrijfstijl en dat snap ik wel!

Maar vandaag zal ik als chronisch zieke vertellen waarom ik geen fan ben van Voorbij het Wederwoud.

Het verhaal

Diep in het Wederwoud, een plek waar de natuur geëerd wordt en ongeziene gevaren zich verborgen houden, wonen de zussen Céli en Phaun. Céli lijdt al jaren aan een onverklaarbare en ongeneeslijke ziekte, die haar afhankelijk maakt van de zorg van haar jongere zusje.

Phaun heeft zichzelf volledig weggecijferd om Céli te ondersteunen, waardoor ze geen opleiding of sociaal leven meer heeft. Op het moment dat de situatie uitzichtloos lijkt, wordt er plots een oplossing aangereikt. Maar die oplossing heeft een prijs.

Om haar zus en zichzelf een kans op een nieuw leven te geven, moet Phaun een reis maken door het majestueuze Wederwoud. Een tocht waarbij ze vreselijke keuzes moet maken en tot het uiterste moet gaan.

 

Voorbij het Wederwoud is een spannend en ontroerend verhaal over familie, vriendschap en onvoorwaardelijke liefde

Mijn leeservaring

Ik heb lang getwijfeld of ik deze recensie zou schrijven. Het is nou niet bepaald een positieve... Maar toch heb ik besloten het te doen. Ik ben altijd eerlijk als ik een boek heb gelezen. Gelukkig ben ik meestal enthousiast over een verhaal. Maar nu dit niet zo is, zal ik zo goed mogelijk proberen uit te leggen waarom ik dit boek niet leuk vond en wat er beter zou kunnen. En laat ik duidelijk zijn; dit is niet bedoeld als aanval op Valentijn. Hij heeft zijn best gedaan met de kennis en middelen die hij had.

 

Voordat ik aan dit boek begon heb ik met Valentijn gesproken. Ik vroeg hem naar zijn inspiratie om een chronisch ziek personage te schrijven. Hij vertelde zelf ervaring te hebben met een mentale chronische ziekte. En vanuit zijn ervaring met mantelzorg en de impact van een chronisch zieke op diens omgeving, heeft hij dit boek geschreven. Waar alleen geen rekening mee gehouden lijkt te zijn, zijn de verschillen tussen lichamelijke en mentale chronische ziekten. Er is veel overlap, zekerweten. Maar bepaalde verschillen zijn cruciaal.

Ik ben maar één persoon. Wie weet lag het aan mij en hoe het boek bij mij binnenkwam. Dus ik heb met meerdere mensen dit boek besproken. Mensen met (chronische) depressie, chronische vermoeidheid, longproblemen, en mensen met dezelfde soort aandoeningen als ik. We waren het allemaal eens. De representatie in dit verhaal geeft geen kloppend beeld van chronisch ziek zijn en is bij tijden zelfs schadelijk.

Mocht jij het boek totaal anders hebben ervaren dan is dat natuurlijk prima. Ik deel vandaag míjn leeservaring en zal proberen zo goed en respectvol mogelijk de dingen te verwoorden.

 

Sensitivity readers

Als sensitivity readers dit boek hadden gelezen waren er een aantal dingen opgepikt en die had Valentijn kunnen herschrijven om de representatie te verbeteren. Want het beeld dat nu wordt geschetst draagt alleen maar bij aan de (schadelijke) mythes over chronisch ziek zijn. Waar heb ik het over? Ik zal een aantal dingen op een rijtje zetten.

 

  • Chronisch zieken kunnen geen gelukkige (romantische en/of seksuele) relatie hebben

In het verhaal wordt Céli verlaten door haar partner Noova omdat ze te ziek is en Noova diepongelukkig wordt om haar vrouw te zien wegkwijnen. Pas als het gerucht rondgaat dat er een magische genezing is, komt Noova terug om voor haar te zorgen. Dan ineens wil ze wel. Als je levenspartners bent dan sta je bij elkaar in goede en slechte tijden. In ziekte en gezondheid. Ze wist dat Céli ziek was voor ze elkaar die beloftes deden. Erg jammer dat deze keuze is gemaakt. Dit benadrukt de mythe dat chronisch zieken geen relatie kunnen hebben. En dat is niet waar. Het komt helaas regelmatig voor dat chronisch zieken worden 'gedumpt', maar een succesvolle, liefdevolle relatie is heel goed mogelijk! Het was juist mooi geweest als Céli en Noova samen waren gebleven om te laten zien dat het wél kan. Ze zijn nog steeds verliefd op elkaar maar zien elkaar alleen eens in de zoveel jaar als Noova's werk dat toelaat. De relatie kwam mij daardoor erg vreemd over... (wel positief dat er een LGBTQ+ koppel in het verhaal zit!)

 

  • Chronisch zieken zijn zielig

Er werd telkens benadrukt hoe zielig Céli is. Hoe hulpeloos en sneu. Ja, ze heeft veel ondersteuning nodig met dagelijkse taken. So what?! Dat maakt haar nog niet zielig, minderwaardig of minder waard. Chronisch zieken zijn mensen. Mensen met wensen en dromen. En daarmee kom ik bij mijn volgende punt...

 

  • Chronisch zieken zijn kasplantjes / geen volwaardige mensen

Céli lag op bed, er ging niks van haar uit. Ze heeft veel hulp nodig. En dat is oké. Als je heel ziek bent is dat soms zo. Maar er lijkt vergeten te zijn om haar een persoonlijkheid te geven. Wensen, dromen, humor. Wat dan ook. Ze is niet geschreven als volwaardig persoon; er lijkt sprake te zijn van onbewuste dehumanisatie. In de spreektaal zou Céli een kasplantje genoemd worden. Iemand die ziek in bed ligt en niks meer kan. Ook al is ze heel erg ziek, ze is nog steeds mens! Als je chronisch ziek bent kan het soms voelen of je ziekte alles bepaald, maar je bent meer dan je ziekte. Ziekzijn was Céli's complete persoonlijkheid en dat is onrealistisch. Elk mens heeft wensen, verlangens. Maar die kon ik bij Céli niet ontdekken.

 

Toen ik met (chronisch) depressieve mensen over dit boek in gesprek was kwam naar voren dat zij zich soms wél een beetje zo voelen. Alsof niks er meer toe deed. Complete desinteresse in alles om hen heen. Alle dromen en verlangens die ze hadden waren zo diep weggestopt dat ze er niet leken te zijn. Maar ook dan waren ze op de eerste plaats mens, daarna pas mens met depressie. Iemand is niet diens ziekte, iemand hééft een ziekte. Als er depressie in het verhaal werd genoemd was het al weer een beetje anders geweest. Maar de focus ligt volledig op Céli haar lichamelijke klachten.

 

Mantelzorg

Mantelzorg is een pittige taak, maar zoals hij hier is omschreven hoeft het niet altijd te gaan. Phaun heeft zich compleet weggecijferd en toen Noova's een aantal jaar geleden vertrok, moest ze stoppen met school om goed voor haar zus te kunnen zorgen.

Mantelzorg kan snel je leven beheersen. Om mentaal (en fysiek) gezond te blijven is het zaak om balans te vinden. Een hobby te hebben. Met iemand te kunnen praten. Phaun heeft niets van dat alles en is 100% bezig met voor haar zus zorgen. Geen gezonde balans dus. Het leek alsof de zorg voor Céli haar levensdoel was.. 

Wanneer Noova terugkomt is ze boos omdat ze hen had verlaten maar ook opgelucht dat de taak van mantelzorger niet meer volledig op haar schouders rust. Het is immers een pittige taak. Eentje die ze vol liefde doet, maar pittig niettemin.

Noova

Wanneer Noova terugkomt is Phaun in eerste instantie erg boos (logisch!), maar als ze ziet hoe haar zus opknapt van Noova's aanwezigheid ebt haar woede weg. 

 

"Hoe kon ik nou boos op Noova blijven nadat ze me het beste cadeau ooit had gegeven? Het was net of hun liefde wonderen aan het verrichten was, en ik was een van de geluksvogels die het van de zijlijn mocht bijwonen."

 

Die opmerking vond ik vreemd. Liefde is geen genezing... Het kan een fijn steuntje in de rug zijn. Maar het is geen genezing! Vlak voordat Noova terugkwam kregen ze te horen dat Céli op sterven lag. Elke dag zou de laatste kunnen zijn. En nu knapt ze ineens zo'n stuk op en komt ze zelfs uit bed? Dit lijkt meer te passen bij een mentale ziekte.. (niet dat een mentale beperking meer of minder erg/heftig is. Het klopt gewoon niet met het beschreven klachtenpatroon.)

Op reis?

Wanneer Noova terugkomt biedt ze haar excuses aan voor het feit dat ze Phaun heeft belast met de zorg voor haar zus. Ze voelt zich schuldig en vindt het erg voor haar dat ze moest stoppen met school en geen tijd voor ontspanning had. Met de reden dat ze het zelf niet kan doen in verband met haar werk en Phaun dan eindelijk wat tijd voor zichzelf heeft, vraagt ze Phaun op zoek te gaan naar de magische genezing.

Dat verzoek vond ik zó raar. De zussen hebben net gehoord dat elke dag Céli's laatste kan zijn. En dan zou Phaun op reis gaan naar wie weet waar voor weet ik hoelang?! Het is niet gezegd dat ze op tijd terug is, ze kan misschien niet bij haar zus zijn als die haar laatste adem uitblaast. Je kan een dierbare die kans toch niet ontzeggen?!

Noova had ook gewoon zelf op zoek kunnen gaan. Ontslag kunnen nemen bij de Compagnie en op zoek gaan. En dan pas thuiskomen bij haar vrouw met de genezing in de hand. Ik snap, dan hadden we geen verhaal gehad. Het hele punt is dat Phaun op reis gaat, op zoek naar de genezing en op zoek naar zichzelf. Maar dit voelde gewoon verkeerd... 

 

Phaun twijfelt enorm om weg te gaan. Ze was bang haar zus alleen te laten (ook al was Noova dus thuis). Na veel aandringen van Noova en geruststelling van Céli besluit ze dan toch te gaan. Ik hoopte dat ze tijdens haar reis flink zou groeien. Zelfstandiger zou worden, minder co-dependent. Minder naïef, krachtiger. Ik hoopte dat ze eindelijk eens voor zichzelf zou kiezen. Ze groeide gelukkig wel wat maar ik had graag meer vooruitgang gezien (maar dat zal in de vervolgdelen vast gebeuren).

Algemeen

De proloog was gelijk pakkend maar daarna zakte het verhaal een beetje in. Na hoofdstuk 13 kwam er weer tempo in. Het verhaal vloeide meer waardoor het lezen sneller ging en ik echt in de wereld kon duiken. Het boek wordt vanuit Phaun verteld. Normaal is dit mijn favoriete vorm maar bij dit verhaal had een alwetend verteller ook interessant kunnen zijn. Ik zou namelijk graag wat meer inzicht in de andere personages hebben gehad. De schrijfstijl was prettig maar iets meer actie gezien was niet verkeerd geweest, het kabbelde soms wat voort. Ik miste een schrikmoment of een verrassende wending. Het eindigde in een gigantische cliffhanger, maar in verband met de slechte representatie zal ik de vervolgdelen niet lezen.

Conclusie

Voorbij het Wederwoud had potentie maar de representatie viel compleet in het water. De representatie was niet correct en bij tijden zelfs schadelijk. Céli heeft geen ziekte maar ze is haar ziekte. Gehandicapte en chronisch zieke mensen zijn prachtige gecompliceerde wezens met dromen en verlangens. Ze zijn volwaardige mensen en verdienen een liefdevolle relatie. Dat werd helaas niet duidelijk uit Voorbij het Wederwoud.

Wanneer een chronisch ziek personage wordt gecreëerd en de auteur niet zelf die ziekte heeft is het heel belangrijk om sensitivity readers te gebruiken om te zorgen voor correcte representatie. (Zelfs als de auteur wel dezelfde ziekte heeft zijn sensitivity readers handig, geen twee ervaringen zijn gelijk).

De schrijfstijl was gelukkig wel prettig en door te eindigen met een gigantische cliffhanger weet Valentijn zijn lezers te prikkelen.

 

* Van dit boek heb ik een recensie-exemplaar ontvangen. Dit beïnvloedt mijn mening niet.


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.